20 jan 2018
Deel:

De PAS spiegel

PAS staat voor Parental Alienation Syndrome, ook wel bekend onder de naam ouderverstoting en voorkomend na scheiding.


Kijken in de PAS spiegel

“Ik ga - zeker weten - nooit meer naar mijn vader”, stelt Tim. In antwoord op vragen naar het hoe en wat herhaalt Tim een aantal negatieve beweringen over zijn vader. Wat daarbij opvalt is dat Tim niet uit eigen ervaring spreekt, maar wel stellig forse beschuldigingen en verwijten richting zijn vader (en diens sociale omgeving) uit.


Gezinsscheiding

Vóór de scheiding van zijn ouders had Tim een normale, goede band met zijn vader. De op de scheiding volgende omgangsregeling was een strijdpunt tussen de ouders, maar de omgang tussen Tim en vader verliep op zich goed. Mettertijd toonde Tim zich echter steeds vaker dwars bij de gang naar vader. In de omgang werd Tim ongewoon brutaal en negatief tegen zijn vader. Tijdens het laatste bezoek is Tim kwaad van vaders huis weggelopen. Nu - twee jaar na de scheiding - is Tim 14 jaar, weigert hij verder contact met z’n vader en beschouwt hem als ‘de vijand’, van hemzelf en z’n moeder. Moeder zegt daarover: “Ik kan hem toch moeilijk dwingen?”


PAS op de plaats

Het ligt voor de hand om nu te focussen op vader: er zal wel een kern van waarheid in die verhalen zitten? Belangrijk is om de onderliggende noodkreet van Tim niet over het hoofd te zien. Kinderen zijn en blijven van nature loyaal aan hun ouders. Als een kind desondanks partij kiest voor één ouder tegen de andere ouder, is dat een signaal. Soms is ‘kiezen’ de enige uitweg voor het loyaliteitsconflict dat een kind ervaart. Als we het doen en laten van de ouders van Tim voor de PAS spiegel houden, zien we het volgende.


Vechtscheiding

De ouders van Tim zijn al meer dan twee jaar met elkaar in een verbeten strijd verwikkeld. De strijd betreft de omgang met Tim, maar ook de overige gevolgen van de scheiding. De ruzies zijn ontaard in een slepende rechtszaak. Tim krijgt - over en weer - het nodige mee van de vijandelijkheden tussen zijn ouders. In hoofdzaak wonend bij moeder, raakt Tim betrokken bij haar emoties, maar wordt hij ook in persoon ingezet in de strijd tegen vader. Op zich is dit alles (meer dan) voldoende om Tim het gevoel te geven dat hij moet kiezen tussen zijn – loyaliteit aan – vader of moeder.


Controle, manipulatie en vervreemding

Toen Tim nog bij vader kwam, belde moeder hem daar veelvuldig om te vragen hoe het ging. Bij thuiskomst werd Tim vervolgens ‘verhoort’ over de gang van zaken bij vader. Inmiddels wordt in de thuissituatie bij en door moeder het bestaan en de betekenis van vader en de omgang met vader verloochend. Zo worden afspraken met hem, herinneringen aan hem, cadeautjes van vader aan Tim en berichten van en aan vader verdoezeld. Tim raakt van zijn vader vervreemd.


Het geprogrammeerde kind

Moeder heeft - bewust of onbewust, meer of minder subtiel - Tim dusdanig beïnvloed dat hij wel moet geloven dat vader overbodig en nalatig is. De loyaliteit aan zijn vader is er nog wel, maar wordt door hem verdrongen omdat deze niet verenigbaar is met die aan zijn moeder. De afwijzing en ontkenning van vader is voor Tim in feite een emotionele uitweg om aan het slepende conflict tussen zijn ouders én aan zijn eigen innerlijke conflict te ontkomen. 


De programmerende ouder

En moeder zegt: “aan mij zal het niet liggen hoor”. Haar cirkel is nu rond: zij heeft haar erkenning (alsnog) gekregen, van en via haar zoon. De onderliggende pathologie bij moeder blijft veelal verhuld voor de buitenwereld, waarin zij zich heel begaan toont en juist zeer sociaal wenselijk gedrag laat zien. Dit is een valkuil bij het herkennen van PAS.
 

Ouderschapsplan

Het mag duidelijk zijn dat deze vorm van ziekmakend ouderschap op z’n beurt leidt tot psychologische ontwikkelingsproblemen bij het kind. Daarom vertrekt elk ouderschapsplan vanuit de wettelijke verplichting van de ouder om de ontwikkeling van de banden van het kind met de andere ouder te bevorderen (1:247 derde lid BW). Desalniettemin ontwikkelen naar schatting 10 % van de scheidingskinderen psychische klachten door loyaliteitsconflicten, parentificatie en PAS. 
 

Pas voor PAS

PAS wordt tegenwoordig erkend als psychische mishandeling van en via een kind, maar lang niet altijd (tijdig) herkend. Net als het kind worden ook hulpverleners ongewild een instrument van de manipulatieve ouder die de eigen weerstand tegen de andere ouder via hen uitleeft. 
 
Caroline Eggermont
Orthopedagoog/mediator
De Familiezaak Deventer


Delen van dit artikel kan middels de knoppen hier onder: