17 jun 2020
Deel:

Luisteren naar kinderen

Het  hoorrecht  is niet alleen het recht van een kind om zijn mening te uiten over zaken die hem of haar aangaan, maar betekent ook dat er naar het  kind moet worden geluisterd. De stem van het kind telt dus mee. Het gaat er bij hoorrecht niet om dat kinderen bepalen welke afspraken worden gemaakt of dat hen om een keuze wordt gevraagd. Het gaat er wel om dat kinderen hun gevoelens en behoeften kunnen uiten, zodat er rekening kan worden gehouden met wat er voor hen belangrijk is. 


Kind in echtscheidingsprocedure

Dit recht om gehoord te worden zien we terug in procedures of besluitvorming waar kinderen bij zijn betrokken. Zo is het hoorrecht van kinderen in scheidingsprocedures vastgelegd in de procesreglementen familie- en jeugdrecht van de  rechtbank. In procedures waarin wordt beslist over de scheiding van een gezin is het kind een betrokkene, voor wie de gevolgen van die scheiding van grote betekenis is. Een minderjarig kind heeft geen eigen rechtsingang, maar wel recht van spreken. Dit maakt dat kinderen van 12 t/m 18 jaar een persoonlijke uitnodiging van de rechtbank krijgen om zich in een kindgesprek of brief uit te spreken over onderwerpen met betrekking tot het ouderschapsplan. Brochure over dit kindgesprek.
 

Kinderverhoor 

Kinderen zijn niet verplicht om te komen voor een kindgesprek, een brief sturen mag ook. Sommige rechtbanken roepen een kind toch op om te vertellen wat zij vinden, bijvoorbeeld als zij betwijfelen of het kind de brief wel te lezen heeft gekregen. Of als een ouder aan de rechtbank eenhoofdig ouderlijk gezag vraagt: dan  is de  rechter  zelfs verplicht het kind (≥12  jaar) te horen. Het gaat om een kort, informeel kindgesprek met de rechter, zonder de ouders. Met de uitingen van een kind wordt door de rechter zorgvuldig en voorzichtig omgegaan. Filmpje over het kinderverhoor. Kinderen jonger dan twaalf jaar worden alleen gehoord als de rechter dat echt nodig vindt, bijvoorbeeld door tussenkomst van een Bijzondere Curator.
 

Bijzondere Curator-Jeugdzaken

Soms is een kind onderwerp van een procedure tussen scheidende of gescheiden ouders. Als de belangen van het kind daarbij uit het oog worden verloren kan de rechtbank of de rechter een bijzondere curator benoemen om de belangen van het kind in beeld te brengen en te vertegenwoordigen. In dit soort zaken gaat het om een gedragskundige/bijzondere curator, die opgeleid is om kinderen in overeenstemming met hun leeftijd te horen en ter zake te ondersteunen, in en buiten rechte.
 

Onderzoek naar positie van het kind

Nodig bij familie- en jeugdzaken kinderen al vanaf 8 jaar uit om gehoord te worden. En geef ze vanaf 12 jaar het recht om zelfstandig een gerechtelijke procedure te starten en in beroep te gaan. Dat zijn aanbevelingen uit een onderzoek van de Universiteit Leiden (2020) naar het hoorrecht en de procespositie van minderjarigen in familie- en jeugdzaken. De onderzoekers stellen voor de leeftijdsgrens voor het horen van kinderen in procedures die hen aangaan, te verlagen van 12 naar 8 jaar. Kinderen zijn in die leeftijd doorgaans in staat om hun mening te verwoorden. In een pilot bij een rechtbank kan de mogelijkheid onderzocht worden om kinderen al vanaf hun 4e jaar te horen.
 
Het onderzoek toont aan dat er veel beter kan in de ondersteuning van minderjarigen vóór, tijdens en na een zitting. Als een kind een bijzondere curator heeft, treedt die nu eerder op als deskundige voor de rechter dan als belangenbehartiger van het kind. Ook is het nog niet gangbaar dat alleen minderjarigen de mogelijkheid krijgen een vertrouwenspersoon mee te nemen als een rechter hen hoort. Verder pleiten onderzoekers ervoor de uitspraak na de zitting zo op te schrijven dat die ook voor kinderen begrijpelijk is.
 
Bron: Ministerie van Justitie en Veiligheid; Universiteit Leiden
 
 
Caroline Eggermont
MfN-register mediator De Familiezaak Deventer
Orthopedagoog/Bijzondere Curator-JZ


Delen van dit artikel kan middels de knoppen hier onder: