3 aug 2018
Deel:

Van verwijten naar vragen

Vaak gaat scheiden samen met gevoelens van boosheid, angst en verdriet. Deze emoties laten zich voor de mediator meestal ook horen in het taalgebruik van ex-partners. Soms is er sprake van een negatief communicatiepatroon, waarin de verwijten en beschuldigingen over en weer (blijven) doorklinken. Als mediator lukt het tijdens een mediatonbijeenkomst vaak nog wel om een dergelijke communicatie om te buigen. Maar wat als het patroon zo hardnekkig is geworden dat deze maar voortduurt, ook buiten de mediation?

JIJ ook altijd!
Gevoelens en gedachten sturen onze taal, maar ons taalgebruik stuurt net zo goed onze reactie. Als je iemand iets vraagt, maar in die boodschap tegelijk een verwijt of beschuldiging verpakt, dan is de kans klein dat de ander zich positief aangesproken voelt en bereid is. Als ex-partners gevangen zitten in negatieve communicatie dan hoor ik als mediator veel zogenaamde JIJ-boodschappen. Een JIJ-boodschap wijst naar de ander (de schuldige!) en de kans is groot dat deze in de verdediging schiet. De discussie die dan ontstaat leidt behoorlijk af van de boodschapper eigenlijk wilde bereiken en leidt meestal tot (nog meer) frustratie. 

Zie je wel!
JIJ-boodschappen verwijzen bijna altijd naar negatieve gebeurtenissen uit het verleden. Op grond van dat verleden zit er een negatieve verwachting van de ander in de boodschap verpakt (jij doet iets fout!), die bij de ander weer negatief gedrag oproept (zie je wel!). We kennen dit verschijnsel ook als selffulfilling prophecy (zelfvervullende voorspelling): datgene wat je in je taalgebruik voorspelt leidt direct of indirect tot het uitkomen van je voorspelling. En zo kunnen ex-partners hun negatieve communicatiepatroon soms heel lang in stand houden, ook als dat al lang niet meer past bij hun situatie. Scheiden is afscheid nemen en als jij dit leest dan is het misschien voor jou wel tijd om afscheid te nemen van ‘oud’ gedrag.

Verder als ouders
Je eigen taalgebruik doet overigens niet alleen iets met de ander, maar ook met jezelf. Verongelijkt taalgebruik veronderstelt dat jij machteloos staat en daarmee hou je ongewild jouw rol als ‘slachtoffer’ in stand. Dit bevestigt je onbewust in het gevoel dat jij er niets aan kan doen of veranderen. Dit lijkt veilig maar staat feitelijk haaks op je behoefte om elk weer op eigen kracht verder te gaan. Zeker als je na scheiding verder gaat als ouders, is het zaak om voor je kinderen (weer) een krachtig voorbeeld te zijn. Je kinderen ‘horen’ namelijk ook de toon, suggestie of de verborgen boodschappen in jouw taalgebruik en dit brengt ze emotioneel in verwarring over hun ouders.

IK-boodschappen
Als het tijd is om jullie negatieve patroon te doorbreken, dan kun je gaan oefenen met het gebruik van de zogenaamde IK-boodschap. In een IK-boodschap zeg je uitsluitend iets over jouw gevoel, wens of behoefte en over jouw doel daarbij of reden daarvoor. Met een IK-boodschap beperk je jouw boodschap dus tot jezelf en vul je niets in voor de ander. Bovendien richt je je op de toekomst: je zegt namelijk wat je wilt bereiken, wat je graag zou zien gebeuren en wat je daarvoor eventueel van de ander nodig hebt. Omdat een IK-boodschap positief opbouwend wordt gesteld, is de kans veel groter dat deze bij de ander begrip en medewerking oproept. Ook hier doet the selffulfilling prophecy zijn werk en zo kunnen nieuwe positieve ervaringen helpen om negatieve verwachtingen en patronen te doorbreken.

Hoe?
Afhankelijk van de situatie, kan een IK-boodschap de volgende elementen bevatten:
  • - richt je tot de ander en noem zijn of haar naam
  • - begin je boodschap met 'ik'....
  • - benoem je gevoel, behoefte, belemmering of wens
  • - geef de reden of het doel van je boodschap
  • - geef aan wat je daarvoor van de ander nodig hebt
LAAT HET HIERBIJ, wacht nu eerst de reactie van de ander af: stilte.

Wat nu?
Als de reactie van de ander voor jou nog geen uitzicht geeft op een oplossing, stel dan open vragen: daarmee stel je je open om te horen wat de ander nu werkelijk zegt en bedoeld, bijvoorbeeld:
Wat bedoel je met..?
Wat vind je….? 
Wat denk je….? 
Wat is jouw mening over….? 
Welke opvatting heb jij over…?
Hoe kijk jij naar…? 
Hoe zie jij…?
Hoe zou dat anders kunnen? 
Hoe zou jij dat anders willen?
Wat wil jij…? (het liefst?) 
Wat vind jij belangrijk om mee te beginnen?
Wat zou een haalbare volgende stap kunnen zijn?
Wat heb je daarvoor van mij nodig?
Hoe zie jij jouw rol? 
Welke rol zou jij daarin willen spelen?
Wat zou ik anders kunnen doen?
Hoe zou je willen dat het wel gaat?
Wat verwacht je van ………?
Hoe is het voor jou als…?

Oefening baart kunst
Patronen hebben tijd gehad om te kunnen ontstaan en vragen ook weer tijd om doorbroken te kunnen worden. Het vergt consequente oefening om een nieuw communicatiepatroon te laten ontstaan. Oefenen kun je ook doen in het alledaagse contact met allerlei mensen én met je kinderen. Pas het in ieder geval heel bewust toe in de communicatie met de andere ouder, als het gaat over jullie kind of kinderen. Schrijf belangrijke boodschappen eventueel eerst voor jezelf uit en verzend die ene e-mail pas nadat je deze de volgende dag nog eens hebt gecheckt op de voorgaande punten!
 
Caroline Eggermont
mediator
De Familiezaak Deventer
 


Delen van dit artikel kan middels de knoppen hier onder: